احكام طهارت

آب یا مطلق است، یا مضاف: آب مضاف آبی است که آن را از چیزی بگیرند؛ مانند آب هندوانه و گلاب. یا با چیزی مخلوط باشد؛ مثل آبی که به قدری با گل و مانند آن مخلوط شود که دیگر به آن آب نگویند و غیر اینها آب مطلق است و آن بر پنج قسم است:
اول آب کرّ، دوّم آب قلیل، سوّم آب جاری، چهارم آب باران، پنجم آب چاه.
1-  آب کرّ

آب کرّ مقدار آبی است که اگر در ظرفی که درازا و پهنا و گودی آن هر یک سه وجب است بریزند، آن را پر کند (احتیاط مستحبّ آن است که هر بعد آن سه وجب و نیم باشد) و مقدار آن به حسب وزن از صدو بیست و هشت من تبریز بیست مثقال کمتر است که تقریباً 800/376 کیلوگرم می شود.

اگر عین نجس مانند بول و خون یا چیز متنجّس مانند لباسی که نجس شده است، به آب کرّ برسد آن آب در دو صورت زیر نجس می شود:
1- در اثر ملاقات با نجس یا متنجّس، بو، یا رنگ، یا مزة   نجاست را بگیرد.
2- در اثر این ملاقات تغییری در یکی از این اوصاف سه گانه آب پیدا شود که عرف بگوید این تغییر، در اثر غلبۀ نجاست بر آب است.
و اگر به صورت های ذکر شده تغییر نکند نجس نمی شود.

اگر بو، یا رنگ، یا مزۀ آب کرّ به واسطۀ غیر نجاست تغییر کند، نجس نمی-شود، همچنان که تغییر این اوصاف به صرف مجاورت با نجس (بدون ملاقات با آن) آب را نجس نمی کند.

اگر عین نجس به آبی که بیشتر از کرّ است برسد و بو، یا رنگ، یا مزۀ قسمتی از آن را تغییر دهد، چنانچه مقداری که تغییر نکرده کمتر از کرّ باشد تمام آب نجس می شود و اگر به اندازۀ کرّ یا بیشتر باشد، فقط مقداری که بو، یا رنگ، یا مزۀ آن تغییر کرده، نجس است.

آب فوّاره اگر متصل به کرّ باشد آب نجس را پاک می کند، ولی اگر قطره قطره روی آب نجس بریزد، آن را پاک نمی کند مگر آنکه چیزی روی فواره بگیرند تا آب آن قبل از قطره قطره شدن به آب نجس متصل شود و بهتر این است که با آن مخلوط گردد.

اگر چیز نجس را زیر شیری که متصل به کرّ است بشویند، آبی که از آن چیز می ریزد اگر متصل به کرّ باشد و بو، یا رنگ، یا مزۀ آن به صورت های ذکر شده در مسأله 17 تغییر نکرده باشد پاک است و همچنین است ترشّحاتی که از آن جدا می شود اگر عین نجاست در آن نباشد.

اگر مقداری از آب کرّ یخ ببندد که باقی آن به قدر کرّ نباشد، چنان چه نجاست به آن برسد نجس می شود و هر مقدار از یخ هم به تدریج آب شود نجس است.

آبی که به اندازة کرّ بوده، اگر انسان شک کند از کرّ کمتر شده یا نه در حکم آب کرّ است؛ یعنی نجاست را پاک می کند و اگر نجاستی هم به آن برسد، نجس نمی شود. مگر در صورتی که در مسأله (17)گذشت . و آبی که کمتر از کرّ بوده و انسان شک دارد به مقدار کرّ شده یا نه، حکم آب کمتر از کرّ را دارد.

کرّ بودن آب به دو راه ثابت می شود:
اول آنکه خود انسان یقین یا اطمینان ( علم عادی) پیدا کند.
دوم آنکه دو مرد عادل خبر دهند. و بعید نیست که قول یک مرد عادل بلکه قول کسی که مورد وثوق و اطمینان است نیز کافی باشد.
2- آب قلیل

آب قلیل آبی است که از زمین نجوشد و از کرّ کمتر باشد.

اگر آب قلیل روی چیز نجس ریخته شود، یا چیز نجس به آن برسد نجس می شود و اگر با فشار -هر چند معمولی- روی چیز نجس بریزد مقداری که به آن چیز رسیده نجس، و مقداری که به آن نرسیده پاک است.

آب قلیلی که برای برطرف کردن عین نجاست روی چیز نجس ریخته شود و از آن جدا گردد نجس است، و از آب قلیلی که بعد از برطرف شدن عین نجاست برای آب کشیدن چیز نجس، روی آن می ریزند و از آن جدا می شود، بنا بر احتیاط واجب اجتناب کنند.

آبی که با آن مخرج بول یا غائط را می شویند، با پنج شرط، چیزی را که با آن ملاقات کند، نجس نمی کند.
اول : آنکه بو، یا رنگ، یا مزۀ نجاست را نگرفته باشد.
دوم: نجاستی از خارج به آن نرسیده باشد.
سوم: نجاست دیگری مثل خون با بول یا غائط بیرون نیامده باشد.
چهارم: ذرّه های غائط در آب پیدا نباشد .
پنجم: بیشتر از مقدار معمول، نجاست به اطراف مخرج نرسیده باشد .
3- آب جاری  
آب جاری آبی است که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد؛ مانند آب چشمه و قنات .

آب جاری اگر چه کمتر از کرّ باشد چنانچه نجاست به آن برسد تا وقتی که بو، یا رنگ، یا مزة آن به واسطة نجاست،( به صورتی که در مسألۀ 17 گذشت) تغییر نکرده، پاک است.

اگر نجاستی به آب جاری برسد، مقداری از آب که بو، یارنگ، یا مزه اش به واسطة نجاست( به صورتی که در مسألة 17 گذشت) تغییر کرده، نجس است و طرفی که متصل به چشمه است، اگر چه کمتر از کرّ باشد پاک است و آبهای طرف دیگر نهر، اگر به اندازة کرّ باشد، یا به واسطة آبی که تغییر نکرده، به آب طرف چشمه متصل باشد، پاک و گرنه نجس است.

آب چشمه ای که جاری نیست ولی به گونه ای  است که اگر از آن بردارند باز می جوشد، اگر نجاست به آن برسد، تا وقتی که بو، یا رنگ، یا مزة آن( به صورتی که در مسأله 17گذشت) تغییر نکرده، پاک است هر چند کمتر از کرّ باشد.

آبی که کنار نهر ایستاده و متصل به آب جاری است، در صورتی که به ملاقات عین نجس، یا چیزی که نجس شده است، بو، یا رنگ، یا مزة آن ( به صورتی که در مسأله 17 گذشت) تغییر نکند، نجس نمی شود.

چشمه، یا قناتی که در فصلی از سال می جوشد، و در فصلی از جوشش می-افتد، فقط وقتی که می جوشد، جاری محسوب می شود.

آب حوضچه حمام اگرچه کمتر از کرّ باشد، چنانچه به خزینه ای که آب آن به اندازة کرّ است متصل باشد، در حکم آب جاری است.

اقوی این است آب لوله کشی حمام ها که از شیرها و دوش ها می ریزد، اگر متصل به کرّ باشد، در حکم آب جاری است.

آبی که روی زمین جریان دارد ولی از زمین نمی جوشد، چنانچه کمتر از کرّ باشد و نجاست به آن برسد نجس می شود، اما اگر با فشار -هرچند معمولی- جاری باشد و نجاست به پائین آن برسد، طرف بالای آن نجس نمی شود.
4- آب باران

اگر به چیز نجسی که عین نجاست در آن نیست، یک مرتبه باران ببارد، جایی که باران به آن برسد پاک می شود. و در فرش و لباس و مانند اینها فشار لازم نیست. ولی باریدن دو سه قطره کافی نیست بلکه باید طوری باشد که بگویند باران می آید.

اگر باران بر عین نجس ببارد و به جای دیگر ترشّح کند چنانچه عین نجاست همراه آن نباشد، و بو، یا رنگ، یا مزة آن ( به صورتی که در مسأله 17 گذشت) تغییر نکرده باشد، پاک است، پس اگر باران بر خون ببارد و ترشّح کند، چنانچه ذره ای خون در آن باشد، یا آنکه بو، یارنگ، یا مزة آن( به صورت ذکر شده) تغییر کند، نجس می باشد .

اگر بر سقف ساختمان یا روی بام آن عین نجاست باشد، تا وقتی باران به بام می بارد، آبی که به چیز نجس رسیده و از سقف یا ناودان می ریزد، پاک است، به این شرط که بو یا رنگ یا مزۀ عین نجس نگرفته و مضاف نشده باشد ولی بعد از قطع شدن باران اگر معلوم باشد آبی که می ریزد به چیز نجس رسیده است، نجس می باشد .

زمین نجسی که باران بر آن ببارد، به هر نقطه اش که برسد آن را پاک می کند، و اگر آب باران جاری شود، و در حال باریدن به جای نجسی زیر سقف یا جائی که باران نمی بارد برسد، آن جا نیز پاک می شود. به همان شرط که در مسألۀ قبل گفته شد.

خاک نجس اگر با نفوذ آب باران گل شود، پاک است، مگر بدانیم آب، به واسطة خاک یا چیز دیگر، پیش از نفوذ کردن، مضاف شده است. امّا تنها رسیدن رطوبت باران به خاک، آن را پاک نمی کند.

هر گاه در آبی -هر چند کمتر از کرّ- چیز نجسی را در حال باریدن باران بر آن آب، بشویند، چنانچه بو، یا رنگ، یا مزة آب –به صورتی که در مسأله 17 گذشت- تغییر نکند، آن چیز نجس، پاک می شود.

اگر آب باران یا آب دیگری، در گودالی یا ظرفی جمع شود و کمتر از کرّ باشد، پس از قطع شدن باران با رسیدن نجاست به آن، نجس می شود.

اگر بر فرش پاکی که روی زمین نجس است، باران ببارد، و در حال باریدن از فرش گذشته، روی زمین را فرا گیرد، فرش نجس نمی شود و زمین هم پاک می گردد مگر این که آب مضاف شود یا( به صورت ذکر شده در مسأله 17) تغییر پیدا کند.
5- آب چاه

آب چاهی که از زمین می جوشد، اگر چه کمتر از کرّ باشد، چنانچه نجاست به آن برسد، تا وقتی که بو، یا رنگ، یا مزة آن (به صورت ذکر شده در مسأله 17) تغییر نکرده، پاک است، ولی مستحب است پس از رسیدن بعضی از نجاست ها، از آب چاه به مقداری که در کتاب های مفصل فقهی تعیین شده، بکشند و آن مقدار را در اموری که مشروط به پاک بودن آب است، مصرف نکنند .

اگر نجاستی در چاه بریزد و بو، یا رنگ، یا مزة آب آن را ( به صورت ذکر شده در مسأله 17) تغییر دهد، چنانچه تغییر آب چاه از بین برود، پاک می شود. و لی بهتر این است صبر کنند که آب چاه با آبی که می جوشد مخلوط گردد.