شرائط کسانی که مستحق زکاتند

به کسی می شود زکات داد که ایمان به خدا و پیغمیر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه دوازده گانه علیهم السلام داشته باشد، اگر انسان کسی را شیعه دوازده امامی بداند و به او زکات دهد، بعد معلوم شود شیعه نبوده، باید دوباره زکات بدهد، هرچند- بنا بر احتیاط واجب- زکات را بعد از تحقیق و جست وجو از شیعه بودن او داده باشد.

(در بعضی از موارد مانند دادن زکات به کفار برای ایجاد تمایل در آن ها نسبت به اسلام یا در بعضی از مصداق های «سبیل الله»، شیعه بودن زکات گیرنده شرط نیست، تفصیل این مطلب در کتاب های مفصل فقهی بیان شده است.)

اگر اطفال یا دیوانگانی از شیعه فقیر باشند، انسان می تواند به ولیّ آن ها به این قصد زکات بدهد که آنچه می دهد ملک طفل یا دیوانه باشد.

اگر به ولیّ طفل یا دیوانه دسترسی ندارد می تواند خودش یا به وسیلۀ یک  نفر امین زکات را برای احتیاجات آن ها صرف کند، و باید موقعی که زکات به مصرف آنان می رسد نیّت زکات داشته باشد هرچند به طور اجمال.

به کسی که گدائی می کند- اگر فقیر بودنش معلوم باشد می شود زکات داد، اگر چه دادن زکات به فقیری که گدائی نمی کند بهتر است ولی به کسی که زکات را در معصیت صرف می کند، نباید زکات داد.

بنا بر احتیاط واجب به کسی که شراب خوار است، یا آشکارا گناه کبیره انجام می دهد، نباید زکات بدهند.

بدهی کسی را که نمی تواند آن را بپردازد می شود از زکات داد هرچند مخارج او بر زکات دهنده واجب باشد.

انسان نمی تواند مخارج کسانی را که مثل فرزند واجب النفقه هستند یعنی خرج شان بر او واجب است، از زکات بدهد ولی اگر مخارج آن ها را ندهد، دیگران می توانند به آن ها زکات بدهند.

انسان می تواند زکات خود را به پسرش که توانائی دادن مخارج زن و خدمتکار خود را ندارد، بدهد که صرف مخارج آنان نماید.

اگر پسر به کتاب های علمی دینی نیاز داشته باشد، پدر می تواند آن ها را از زکات خریده در معرض استفاده او قرار دهد .

پدر می تواند از زکات خود برای پسرش که فقیر است زن بگیرد، ولی بنابر احتیاط واجب این در صورتی است که تمکّن برای تزویج او نداشته باشد و همچنین است حکم پسر نسبت به پدر.

به زنی که همسرش مخارج او را می پردازد یا اگر نپردازد زن می تواند بدون مشقت زیاد از طریق مراجعه به حاکم شرع یا غیر او مخارجش را از او بگیرد، نمی شود زکات داد.

زنی که ازدواج موقّت کرده اگر فقیر باشد، شوهرش و دیگران می توانند به او زکات دهند، ولی اگر شوهر در ضمن عقد شرط کند که مخارج او را بپردازد (یا دادن مخارج به جهت دیگری بر او واجب باشد) و آن را بپردازد یا زن بتواند از طریقی که در مسأله قبل گفته شده مخارجش را از او بگیرد، نمی شود به آن زن زکات داد.

زن می تواند به شوهر فقیر خود زکات دهد هر چند شوهر زکات را بگیرد و صرف مخارج آن زن یا فرزندان او نماید.

سیّد نمی تواند از کسی که سیّد نیست زکات بگیرد، ولی اگر خمس و سایر وجوهات به دستش نیاید یا کفایت مخارج او را نکند و در اضطرار باشد می تواند از غیر سیّد به مقدار رفع ضرورت زکات بگیرد.

به کسی که معلوم نیست سیّد است یا نه، می شود زکات داد ولی اگر خودش ادعای سیادت کند، دادن زکات به او اشکال دارد.