زکات شتر و گاو و گوسفند

زکات شتر، گاو و گوسفند علاوه بر شرائطی که قبلاً گفته شد دو شرط دیگر نیز دارد:

«اوّل» آن که حیوان در طول سال بیکار باشد، ولی در سال یکی دو روز یا یک هفته مثلاً کارکردن مانع از وجوب زکات نیست بلکه اگر مقدار بیشتر از این به طور پراکنده کار کند، اما عرفاً بگویند حیوان بیکار است، باید زکات آن را داد.

«دوم» آن که در طول سال از علف بیابان بچرد، و اگر در تمام سال یا مقداری از آن علف چیده شده به آن بدهند یا در زراعتی که ملک مالک یا ملک کس دیگر است بچرد، زکات ندارد، اما اگر در تمام سال مقدار کمی از علف مالک یا کس دیگر را بخورد به طوری که بگویند در طول سال چریده است، باید زکات آن را بدهد.

اگر در چراگاه طبیعی که کسی آن را نکاشته مانع چریدن شتر، گاو و گوسفند شوند و مالک حیوان برای رفع مانع و چریدن آن ها متحمّل مخارجی شود، زکات ساقط نمی شود ولی اگر چنین چراگاهی را برای چریدن حیوان بخرد یا اجاره کند، وجوب زکات بنا بر احتیاط است.

شتر دوازده نصاب دارد

اول: «5»  شتر و زکات آن یک گوسفند است و کمتر از این مقدار زکات ندارد.

دوم: «10» شتر و زکات آن دو گوسفند است.

سوم: «15» شتر و زکات آن سه گوسفند است.

چهارم: «20» شتر و زکات آن چهار گوسفند است.

پنجم: «25» شتر و زکات آن پنج گوسفند است.

ششم: «26» شتر و زکات آن یک شتر است که داخل سال دوم شده باشد.

هفتم: «36» شتر و زکات آن یک شتر است که داخل سال سوم شده باشد.

هشتم: «46» شتر و زکات آن یک شتر است که داخل سال چهارم شده باشد.

نهم: «61» شتر و زکات آن یک شتر است که داخل سال پنجم شده باشد.

دهم: «76» شتر و زکات آن دو شتر است که داخل سال سوم شده باشد.

یازدهم: «91» شتر و زکات آن دو شتر است که داخل سال چهارم شده باشد.

دوازدهم: «121» شتر و بالاتر از آن است  و زکات آن به یکی از سه طریق زیر حساب می شود:

برای هر چهل شتر یک شتر که داخل سال سوم شده باشد بدهد.

برای هر پنجاه شتر یک شتر که داخل سال چهارم شده باشد بدهد.

در محاسبه زکات هر دو طریق را لحاظ کند.

البته باید از سه طریق ذکر شده طریقی را انتخاب کند که با ملاحظۀ عدد شترهایش چیزی باقی نماند (کسری نیاورد) یا اگر باقی می ماند از 9 شتر بیشتر نباشد، مثلاً اگر 140 شتر دارد باید برای صد شتر، دو شتر که داخل سال چهارم شده، و برای چهل شتر هم یک شتر که داخل سال سوم شده بدهد؛ و باید دانست شتری که زکات داده می  شود باید ماده باشد، ولی در نصاب ششم اگر شتر دو ساله ماده ندارد شتر سه ساله نر کافی است.

زکات مابین دو نصاب واجب نیست، یعنی اگر شماره شترها از نصاب اول که پنج شتر است بگذرد و به نصاب دوم که ده شتر است، نرسد فقط زکات پنج شتر واجب است و همچنین است در نصاب های بعد.

گاو دو نصاب دارد:

نصاب اول «30» رأس است، وقتی شمارۀ گاوها به 30 رسید اگر شرایطی را که قبلاً گفته شد دارا باشد، باید یک گوساله که داخل سال دوم شده باشد زکات بدهد. نصاب دوم «40» رأس است و زکات آن یک گوساله ماده است که داخل سال سوم شده باشد و آنچه در بین 30 و 40 باشد که 9 رأس یا کمتر است زکات ندارد، مثلاً اگر 39 گاو دارد فقط زکات 30 گاو واجب است و همچنین  اگر از 40 گاو زیادتر شود تا به 60 رأس نرسیده فقط زکات 40 گاو واجب است، و هرگاه به 60 رسید باید دو گوساله که داخل سال دوم شده بدهد، و همین طور هر چه افزایش یابد باید به طریق سی تا سی تا، یا به طریق چهل تا چهل تا، یا با استفاده از هر دو طریق، زکات را بدهد، و باید از این سه طریق با ملاحظۀ عدد گاوها طریقی را انتخاب کند که چیزی باقی نماند (کسری نیاورد) یا اگر باقی می ماند از 9 رأس بیشتر نباشد، مثلاً اگر 70 گاو دارد، باید با استفاده از دو طریق حساب کند یعنی برای 30 گاو یک گوسالۀ داخل سال دوم و برای 40 گاو یک گوسالۀ مادۀ داخل سال سوم بدهد که باقی نداشته باشد. باید دانست که هرگاه برای زکات، گوسالۀ داخل سال دوم می دهد احتیاط واجب آن است که گوسالۀ نر باشد.

گوسفند پنج نصاب دارد:

اول: «40» گوسفند، و زکات آن یک گوسفند است، و کمتر از چهل گوسفند زکات ندارد.

دوم: «121» گوسفند و زکات آن دو گوسفند است.

سوم: «201» گوسفند و زکات آن سه گوسفند است.

چهارم: «301» گوسفند و زکات آن چهار گوسفند است.

پنجم: «400» گوسفند و بالاتر، که باید برای هر صد گوسفند یک گوسفند بدهد، و لازم نیست زکات را از خود گوسفندها بدهد بلکه اگر گوسفند دیگری بدهد یا مطابق قیمت گوسفند پول بدهد کافی است.

زکات مابین دو نصاب واجب نیست؛ یعنی اگر گوسفند از (40) بیشتر شد تا به نصاب بعد که (121) گوسفند است نرسد، فقط برای (40) رأس آن یک گوسفند می دهد و زیادی آن زکات ندارد، و همچنین در نصاب های بعد.

هرگاه شتر، گاو و گوسفند به مقدار نصاب برسد، زکات آن واجب است، چه همه آن ها نر باشد یا ماده، یا بعضی نر و بعضی ماده.

در زکات، گاو و گاومیش یک جنس حساب می شود و شتر عربی و غیر عربی نیز یک جنس است و همچنین است بز  و میش و شیشک.

اگر برای زکات گوسفند بدهد احتیاط واجب آن است که حد اقل داخل سال دوّم شده باشد و اگر بز بدهد احتیاطاً باید داخل سال سوم شده باشد.

گوسفندی که برای زکات می دهد اگر قیمتش مختصری از گوسفندهای دیگر او کمتر باشد اشکال ندارد، ولی بهتر است گوسفندی را که قیمتش بیشتر است بدهد، یا حدّ وسط را در نظر بگیرد و همچنین در گاو و شتر.

اگر چند نفر با هم شریک باشند هر کدام سهمش به حد نصاب- هر چند نصاب اول- برسد، باید زکات سهم خود را بدهد، و بر کسی که سهم او کمتر از نصاب اول است زکات واجب نیست.

اگر یک نفر در چند جا شتر دارد و روی هم رفته به اندازۀ نصاب است باید زکات آن را بدهد و همچنین است در گاو و گوسفند.

اگر گاو، گوسفند و شتر مریض و معیوب هم باشند باید زکات آن ها را بدهد.

اگر همه گوسفندان یا گاوها یا شترهای او مریض یا معیوب یا پیر باشد، می تواند زکات را از خود آن ها بدهد، ولی اگر همه سالم و بی عیب و جوان باشد، نمی تواند زکات آن ها را مریض، یا معیوب، یا پیر بدهد بلکه اگر بعضی از آن ها سالم و بعضی مریض، یا دسته ای معیوب و دسته دیگر بی عیب، یا مقداری پیر و مقداری جوان باشد، احتیاط واجب آن است که برای زکات، سالم و بی عیب و جوان را انتخاب کند.

اگر پیش از تمام شدن ماه یازدهم، گاو، گوسفند و شتری را که دارد با چیزی دیگر عوض کند، زکات بر او واجب نیست و همچنین است اگر نصابی را که دارد با مقدار نصاب از همان جنس عوض نماید؛ مثلاً چهل گوسفند بدهد و چهل گوسفند دیگر بگیرد، ولی در این صورت اگر عوض کردن به قصد فرار از زکات باشد، احتیاط واجب آن است که زکات را بدهد.

اگر گاو، گوسفند و شتر فقط به اندازۀ نصاب اول است، چنانچه زکات را از خود آن ها بدهد، از نصاب می افتد و سال های بعد زکات ندارد ولی اگر زکات را از مال دیگرش بدهد، همه ساله زکات آن ها واجب است مگر زمانی که تعدادشان از نصاب اول کمتر شود و اگر زیادتر از اندازۀ نصاب است تا از نصاب نیفتاده هر سال زکات آن ها واجب است خواه از خود آن ها زکات بدهد و خواه قیمت زکات را پرداخت کند.