کم و زیاد کردن اجزاء و شرائط نماز

هرگاه چیزی از واجبات نماز را عمداً کم یا زیاد کند،اگرچه یک حرف باشد نمازش باطل است.

اگر به واسطه ندانستن مسأله (از روی تقصیر و کوتاهی در یاد گرفتن آن) چیزی از واجبات نماز را کم یا زیاد کند، نماز باطل است، ولی چنانچه به واسطه ندانستن مسأله حمد و سوره را در نماز صبح و مغرب و عشا آهسته بخواند یا در نماز ظهر و عصر بلند بخواند، یا در مسافرت نماز ظهر و عصر و عشا را چهار رکعتی بخواند- چنانچه اساساً نمی‌دانسته که مسافر باید شکسته بخواند- نمازش صحیح است.

اگر بعد از نماز یا در اثناء آن بفهمد وضو یا غسلش باطل بوده، یا بدون وضو یا غسل مشغول نماز شده، نمازش باطل است و باید آن را دوباره با وضو یا غسل صحیح بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید.

اگر بعد از رسیدن به حد رکوع یادش بیاید که دو سجده رکعت قبل را فراموش کرده، نمازش باطل است و اگر پیش از رسیدن به حد رکوع یادش بیاید، باید برگردد و دو سجده را بجا آورد و برخیزد و حمد و سوره یا تسبیحات را بخواند و بعد از تمام کردن نماز بنا بر احتیاط واجب برای ایستادن بیجا دو سجده سهو انجام دهد.

اگر پیش از گفتن سلام واجب نماز- «السَّلْامُ عَلَینٰا وَ عَلىٰ عِبٰادِ اللّٰهِ الصّٰالِحینَ»، یا «السَّلامُ عَلَیکمْ»-یادش بیاید که دو سجده رکعت آخر را فراموش کرده، باید آن دو سجده سپس تشهّد و سلام نماز را بجا آورد.

اگر پیش از سلام نماز یادش بیاید که یک رکعت یا بیشتر، از آخر نماز را نخوانده، باید آن مقدار فراموش شده را بجا آورد و نماز را تمام کند.

اگر بعد از سلام نماز یادش بیاید که یک رکعت یا بیشتر از آخر نماز را نخوانده، چنانچه کاری که عمدی و سهوی آن نماز را باطل می‌کند (مانند پشت به قبله کردن )، انجام داده، نماز باطل است و اگر چنین کاری انجام نداده باید بلافاصله مقدار فراموش شده را بجا آورد و نماز را تمام کند و بنابر احتیاط واجب دو سجده سهو برای سلام بیجا انجام دهد.

هرگاه بعد از سلام نماز عملی انجام دهد که اگر در نماز عمداً یا سهواً اتفاق بیفتد نماز را باطل می‌کند مثلاً پشت به قبله نماید و بعد یادش بیاید که دو سجده آخر را بجا نیاورده، نمازش باطل است و اگر پیش از انجام چنین کاری، یادش بیاید باید دو سجده فراموش شده و بعد تشهّد و سلام نماز را بجا آورد و بنابر احتیاط واجب دو سجده سهو برای سلام بیجا انجام دهد.

هرگاه بفهمد تمام نماز را پیش از وقت خوانده، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید، و همچنین است اگر بفهمد پشت به قبله خوانده.
اما اگر بفهمد در حال نماز از قبله 90 درجه یا مقداری بیشتر بطرف راست یا چپ انحراف داشته، چنانچه وقت باقی است باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا لازم نیست مگر برای کسی که هنگام نماز حکم را نمی‌دانست. یا فراموش کرده بود و از این جهت منحرف از قبله نماز خوانده و کسی که قبله را در یک جهت تشخیص داد و رو به آن جهت نماز خواند چنانچه بعداً بفهمد در حال نماز کمتر از 90 درجه از قبله منحرف بوده، لازم نیست اعاده یا قضا نماید.