شک های صحیح

در نه صورت اگر در شمارۀ رکعت های نماز چهار رکعتی شک کند ، بنابر احتیاط باید کمی فکر نماید آنگاه
اگر یقین یا گمانش به یک طرف شک قرار گرفت ، بنا به همان طرف بگذارد و نماز را تمام کند وگرنه به دستورهائی که بیان می شود عمل نماید و آن نه صورت از این قرار است :
«اوّل» شک میان دو و سه بعد از سر برداشتن از سجده دوّم : باید بنا بگذارد که سه رکعت خوانده و یک رکعت دیگر بخواند و نماز را تمام کند ، و بعد از سلام ، نماز احتیاط – که در اینجا بنابر احتیاط واجب یک رکعت ایستاده است – بخواند
«دوم» شک میان دو ، و چهار بعد از سر برداشتن از سجدۀ دوّم : باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و بعد  دو رکعت نماز احتیاط ایستاده بخواند.
«سوّم» شک میان دو وسه و چهار بعد از سر برداشتن از سجدۀ دوّم : باید بنا را بر چهار بگذارد و بعد از نماز ، دو رکعت نماز احتیاط
ایستاده ، سپس دو رکعت نشسته به جا آورد.
«چهارم» شک میان چهار و پنج بعد از سر برداشتن از سجدۀ دوّم : باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و بعد از نماز دو سجدۀ سهو بجا آورد.
ولی اگر بعد از خم شدن به اندازۀ رکوع تا پیش از سر برداشتن از سجدۀ دوّم یکی از این چهار شک پیش آید ، نمی شود به آن نماز اکتفا کرد و احتیاطاً باید نماز را از سرگرفت ، ولی احتیاط مستحب آن است که به دستورهمان شک عمل کند ، سپس نماز را بنابر احتیاط واجب دوباره بخواند
«پنجم» شک میان سه و چهار : در هر جای نماز باشد ، باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و بعد از نماز بنابر مشهور یک رکعت نماز احتیاط ایستاده ، یا دو رکعت نشسته بجا آورد ولی احتیاط واجب آن است که دو رکعت نشسته را اختیار کند.
«ششم» شک میان چهار و پنج در حال ایستاده : باید در همان حال بنشیند و به وظیفۀ شکّ میان سه و چهار که در صورت قبل گفته شد عمل نماید.
«هفتم» شک میان سه و پنج در حال ایستاده : باید بنشیند و به وظیفۀ شک میان دو و چهار عمل نماید یعنی بنابر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و بعد دو رکعت نماز احتیاط ایستاده بجا آورد.
«هشتم» شک میان سه و چهار و پنج در حال ایستاده : باید بنشیند و به وظیفۀ شک میان دو و سه و چهار ، عمل نماید یعنی بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند ، و بعد از نماز دو رکعت نماز احتیاط ایستاده ، سپس دو رکعت نشسته بجا آورد.
«نهم» شک میان پنج و شش در حال ایستاده : باید بنشیند و به وظیفۀ شک میان چهار و پنج عمل نماید یعنی بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و دو سجدۀ سهو بجا آورد.
و نیز در چهار صورت آخر دو سجدۀ سهو برای ایستادن بی جا بنابر احتیاط واجب بجا آورد ، ولی اگر در حال ایستادن بی جا چیزی نخوانده باشد ، سجدۀ سهو ، بنابر احتیاط مستحب است.

هرگاه  یکی از شکهای صحیح که بیان شد ، برای انسان پیش آید بنابر احتیاط واجب نباید نماز را بشکند بلکه باید به دستور آن شک عمل نماید.

اگر در نماز یکی از شکهائی که نماز احتیاط برای آنها واجب است ، پیش آید ، چناچه نماز را به آخر برساند ، اگر بخواهد به آن نماز اکتفا کند  نماز احتیاط را هم بخواند و احتیاط واجب آن است که بدون خواندن نماز احتیاط ، نماز را از سر نگیرد ، وگرنه نماز دوّمش هم اشکال دارد ولی اگر بعد از انجام کاری که نماز را باطل می کند – مانند پشت کردن به قبله – نماز را از سر بگیرد نماز دوّم صحیح است.

هرگاه در نماز یکی از شکهای باطل کننده برای انسان پیش آید ، چنانچه در دو رکعت اوّل نماز باشد مثلاً پیش از رکوع رکعت اول یا دوم شک کند که یک رکعت خوانده یا بیشتر ، بنابر احتیاط واجب ادامه نماز (و در این مثال انجام دادن رکوع) با حالت شک جائز نیست ، اگرچه بداند با منتقل شدن به حالت بعدی برای او یقین یا گمان به یک طرف پیدا می شود.

هرگاه در ابتدا گمانش به یک طرف قرار گرفت ، سپس هر دو طرف در نظر او مساوی شد و حالت شک پیدا کرد ، باید به دستور شک عمل کند . و بعکس اگر نخست حالت شک داشت و به طرفی که وظیفه اش بود بنا گذاشت ، و بعد به یک طرف گمان پیدا کرد ، باید مطابق گمان عمل کند.

هرگاه برای نماز گزار حالتی پیدا شود که نداند در شمارۀ رکعتها به یک طرف گمانش بیشتر است یا هر دو طرف در نظرش مساوی است ، باید به احکام شک عمل کند.

اگر بعد از نماز بداند که در اثناء نماز حالت تردیدی داشته که مثلا دو رکعت خوانده یا سه رکعت و بنابر سه گذاشته ولی نداند که گمانش به خواندن سه رکعت بوده یا هر دو طرف در نظر او مساوی بوده و بخاطر شک بنا را بر سه گذاشته است ، به احتیاط واجب ، نماز احتیاط را باید بخواند.

هنگامی که مشغول تشهّد است اگر شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه ، و در همان موقع ، شک میان دو و سه برای او پیش آید ، احتیاط واجب آن است که به دستور شک عمل کند و نماز را هم دوباره بخواند . ولی اگر شک او میان دو و چهار یا سه و چهار باشد ،یا بعد از آن که وارد رکعت بعد شد یکی از این سه شک پیش آید ، نماز صحیح است و باید فقط به دستور شک عمل نماید.

هرگاه پیش از آن که مشغول تشهّد شود ، یا در رکعتهائی که تشهّد ندارد ، پیش از آن که وارد رکعت بعد شود ، شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه و در همان موقع یکی از سه شک که در مسألۀ قبل گفته شد برایش پیش آید ، نمازش باطل است .

اگر موقعی که ایستاده ، میان سه و چهار یا میان سه و چهار و پنج شک کند و یادش بیاید که یک یا دو سجده از رکعت پیش به جا نیاورد  نمازش باطل است.

هرگاه شک نماز گزار از بین برود و بجای آن شک دیگری پیدا شود ، مثلاً اوّل شک او میان شک دو و سه باشد ، بعد بجای آن شک میان سه و چهار پیدا شود باید به دستور شک دوّم عمل کند و نمازش صحیح است .

هرگاه بعد از نماز بداند که در حال نماز شک کرده ولی نداند که شک او میان دو و چهار بوده یا میان دو سه ، می تواند به دستور هر دو شک عمل کند و نماز را هم دوباره بخواند ، و می تواند نماز احتیاط نخواند و اصل نماز را بعد از انجام کاری که آن را باطل می کند ، از سر بگیرد.

هرگاه بعد از نماز بداند که در حال نماز شکّی برای او پیش آمده ولی نداند از شکهای باطل بوده یا شکهای صحیح ، نماز از سر بگیرد و اگر بداند از شکهای صحیح بوده ولی نداند کدام قسم آن بود باز می تواند نماز را اعاده کند ، ولی اعاده نماز در هر صورت بعد از انجام کاری که نماز را باطل می کند باشد . و در صورت دوّم بهتر است دو رکعت نماز ایستاده ، و نیز یک رکعت ایستاده ، و دو رکعت نشسته و دو سجدۀ سهو به جا آورد ، و اصل نماز را هم باید دوباره بخواند.

کسی که نشسته نماز می خواند ، اگر شکّی کند که باید برای آن یک رکعت نماز احتیاط ایستاده ، یا دو رکعت نشسته بخواند ،  باید یک رکعت نماز نشسته بخواند و اگر شکّی کند که باید برای آن دو رکعت نماز ایستاده بخواند ، باید دو رکعت نشسته به جا آورد.

کسی که ایستاده نماز می خواند ، اگر موقع خواندن نماز احتیاط عاجز شود باید مثل کسی که نماز را نشسته می خواند (که حکم آن در مسألۀ پیش گفته شد) ، نماز احتیاط را به جا آورد.

کسی که نشسته نماز می خواند ، اگر موقع خواندن نماز احتیاط بتواند بایستد ، باید در نماز احتیاط ، به وظیفۀ کسی که نماز را ایستاده می خواند ، عمل کند .