معدن

اگر از معدن طلا، نقره، سرب، مس، آهن، نفت، ذغال سنگ، فیروزه، عقیق، نمک و معدن های دیگر، چیزی به دست آورد، در صورتی که به مقدار نصاب باشد، باید خمس آن را بدهد.

نصاب معدن 15 مثقال معمولی (20 مثقال شرعی) طلای مسکوک است، یعنی اگر قیمت چیزی که از معدن بیرون آورده، بنا بر احتیاط واجب پیش از کم کردن هزینۀ استخراج و تصفیه و مانند آن، به 15 مثقال طلای مسکوک برسد باید خمس مقداری را که پس از کم کردن هزینۀ یاد شده باقی می ماند، بدهد. ولی مخارج سال از آن کم نمی شود.

چنانچه قیمت چیزی که از معدن بیرون آورده،  به 15 مثقال طلای مسکوک نرسد، خمس آن در صورتی لازم است که به تنهائی یا با درآمدهای دیگر او از مخارج سالش زیاد بیاید.

بر گچ و آهک ظاهراً حکم معدن جاری است بنا براین اگر به حد نصاب برسند باید خمس آن ها بعد از کم کردن هزینۀ استخراج، بدون کم کردن مخارج سال داده شود و همچنین است بنا بر احتیاط واجب گِل سرشور و گِل سرخ.

چیزی که از معدن به دست می آید خمس دارد، خواه معدن روی زمین باشد یا زیر زمین، در زمین ملکی باشد یا در جائی که مالک ندارد.

اگر نداند قیمت چیزی که از معدن بیرون آورده به 15 مثقال طلای مسکوک می رسد یا نه، خمس ندارد و لازم نیست- هرچند احتیاط مستحب است- که به وزن کردن یا از راه دیگر قیمت آن را معلوم نماید.

اگر چند نفر چیزی از معدن استخراج کنند، چنانچه سهم هر کدام به حد نصاب (15 مثقال طلای مسکوک) برسد، او باید پس از کم کردن مخارجی که برای استخراج کرده، خمس باقی مانده را بدهد، و در غیر این صورت سهم هر کدام از منافع کسب، حساب می شود یعنی در صورتی  خمس دارد که به تنهائی یا با درآمدهای دیگر او از مخارج سالش زیاد بیاید.

اگر از معدنی که در زمین دیگری است و عرفاً تابع ملک او شمرده می شود بدون اجازۀ او استخراج کند آنچه از آن به دست می آید مال صاحب زمین است و در صورتی که به اندازۀ نصاب برسد، صاحب ملک چون برای بیرون آوردن آن خرجی نکرده، باید خمس تمام آن را بدهد.