روزه و مسائل آن

روزه آن است که انسان به قصد قربت (برای خدای متعال)  بنا بگذارد از اذان صبح تا مغرب چیزهائی را که روزه را باطل می کند- و شرح آن در مسائل بعد می آید- انجام ندهد، و تا این بنا در آن مدّت به هم نخورده و یکی از آن چیزها را انجام نداده روزه صحیح است. لازم نیست نیت روزه را از قلب خود بگذراند، یا به زبان بگوید: مثلا فردا روزه می گیرم. بلکه همین قدر که برای خدا و با اخلاص به آنچه که در بالا گفته شد بنا داشته باشد، و چیزی هم که روزه را باطل می کند انجام ندهد، کافی است و برای آن که یقین کند تمام مدّت لازم را روزه بوده، احتیاطاً چند لحظه پیش از اذان صبح و چند لحظه بعد از مغرب از انجام کاری که روزه را باطل می کند خودداری نماید.

هر شب ماه رمضان اگر برای روزۀ فردا نیت کند کافی است ولی علاوه بر این بهتر است شب اول ماه نیّت همه روزه های ماه را نیز بنماید.

در روزۀ ماه رمضان تا اذان صبح می تواند نیّت کند، بنا براین هر موقع شب یا روز ماه رمضان بنا بگذارد که فردا روزه باشد و تا اذان صبح از آن بنا بر نگردد- به این معنی که اگر از او بپرسند توجه پیدا کند که برای فردا قصد روزه دارد،برای نیت  کافی است.

از اول شب تا هر موقع روز بعد، هر چند فاصله کمی تا مغرب باشد، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند، انجام نداده، می تواند برای آن روز نیت روزۀ مستحبی نماید، اگرچه تا آن موقع، قصد داشته باشد که روزه نگیرد یا در آن تردید داشته باشد.

اگر بخواهد روزه ای غیر از روزۀ ماه رمضان به جا آورد، باید آن را معیّن کند؛ مثلاً نیت کند روزۀ قضاء می گیرم، یا روزۀ نذر به جا می آورم، ولی در ماه رمضان لازم نیست نیّت کند که روزۀ ماه رمضان می گیرم، همین اندازه که بداند ماه رمضان است و نیت کند فردا روزه می گیرم کافی است، بلکه اگر نداند ماه رمضان است و روزۀ دیگری را قصد کند، روزه ماه رمضان حساب می شود.

اگر بداند ماه رمضان است و عمداً روزۀ غیر ماه رمضان را نیّت کند بنا بر احتیاط واجب نه روزه ماه رمضان حساب می شود و نه روزه ای که قصد کرده.

لازم نیست بداند یا در نیت معیّن کند روزی که می خواهد روزه بگیرد چندم ماه است و اگر معین کند مثلاً به نیت روز اول ماه روزه بگیرد بعد معلوم شود دوم یا سوم ماه بوده روزۀ او صحیح است.

اگر پیش از اذان صبح نیّت کند و بیهوش شود و در بین روز به هوش آید، بنا بر احتیاط واجب باید روزۀ آن روز را تمام کند و اگر تمام نکرد قضای آن را بجا آورد.

اگر پیش از اذان صبح نیّت کند و مست شود و در بین روز به هوش آید، احتیاط واجب آن است که روزۀ آن روز را تمام کند و قضای آن را هم به جا آورد.

اگر پیش از اذان صبح نیّت کند و بخوابد روزۀ او صحیح است هرچند بعد از مغرب بیدار شود.

اگر نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و نیت روزه ننماید و پیش از ظهر ملتفت شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد، بنا بر احتیاط واجب فوراً نیّت روزه نماید و روزه را به آخر برساند و بعد از ماه رمضان قضا کند، و اگر کاری که روزه را باطل می کند انجام داده یا بعد از ظهر ملتفت شود، روزه اش باطل است، ولی باید به احترام ماه رمضان تا مغرب کاری که روزه را باطل می کند انجام ندهد و بعد از ماه رمضان روزه آن روز را قضا کند.

اگر بچه پیش از اذان صبح ماه رمضان بالغ شود باید روزه بگیرد، و اگر بعد از اذان صبح بالغ شود، روزۀ آن روز بر او واجب نیست، ولی در این صورت اگر پیش از اذان نیت روزۀ مستحبی کرده باشد احتیاط آن است که روزه اش را تمام کند.

کسی که برای به جا آوردن روزۀ میّتی اجیر شده،  اگر روزۀ مستحبی بگیرد اشکال ندارد، ولی کسی که روزۀ قضای ماه رمضان بر ذمّه دارد نمی تواند روزۀ مستحبی بگیرد و همچنین است- بنا بر احتیاط واجب- اگر روزۀ واجب دیگر داشته باشد، و چنانچه فراموش کند و روزۀ مستحبی بگیرد در صورتی که پیش از ظهر یادش بیاید روزه  مستحبی او  به هم می خورد و می تواند نیت خود را به روزۀ واجب که وقتش معین نیست مانند روزۀ قضا برگرداند، و اگر بعد از ظهر یادش بیاید روزه اش بنا بر احتیاط باطل است.

اگر غیر از روزۀ ماه رمضان روزۀ معین دیگری بر ذمه دارد- مثلاً نذر کرده که روز معینی را روزه بگیرد- چنانچه عمداً تا اذان صبح نیت نکند روزه اش باطل است، و اگر نداند یا فراموش کند که روزۀ آن روز بر او واجب است و پیش از ظهر یادش بیاید، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده، فوراً نیت کند و روزه را تمام کند و احتیاط مستحب آن است که قضای آن را هم انجام دهد.

اگر روزۀ واجب غیر معین (مانند روزۀ کفاره یا روزۀ قضای ماه رمضان) بر ذمه اش هست، وقت نیت آن تا ظهر ادامه دارد بنا براین اگر پیش از آن که نیّت کند تصمیم داشته باشد که روزه نگیرد، یا تردید داشته باشد که روزه بگیرد یا نه، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد و قبل از ظهر نیّت کند روزۀ او صحیح است.

اگر کافر در ماه رمضان پیش از ظهر مسلمان شود و از اذان صبح تا آن وقت کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد، احتیاط آن است که بلافاصله نیّت کرده روزه بگیرد و اگر آن روز را روزه نگرفت قضای آن را به جا آورد، و اگر بعد از ظهر مسلمان شد روزه لازم نیست.

در ماه رمضان برای مریضی که روزه از اذان صبح بر او ضرر داشته ولی در اثناء روز خوب شده، گرفتن روزه و نیز اجتناب از مبطلات در بقیه روز، واجب نیست، هر چند تا آن وقت کاری که روزه را باطل می کند، انجام نداده باشد،ولی قضای روزه واجب است ، اما اگر معلوم شود که روزه از اذان صبح برایش ضرر نداشته، چنانچه پیش از ظهر خوب شده و کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده احتیاط واجب آن است که در بقیه روز نیت روزه کند ،و قضای آن را نیز بجا آورد ،و اگر بعد از ظهر خوب شده یا کاری که روزه را باطل می کند انجام داده باید بقیه روز را امساک کند و قضای آن روز را هم بجا آورد.

یوم الشک یعنی روزی که انسان شک دارد آخر ماه شعبان است یا اول ماه رمضان، واجب نیست روزه بگیرد، و اگر بخواهد روزه بگیرد نمی تواند نیت روزۀ ماه رمضان کند، بلکه چنانچه روزۀ قضا بر ذمه دارد، نیت قضا، و اگر ندارد نیت روزۀ آخر شعبان که مستحب است بنماید و اگر بعداً معلوم شود ماه رمضان بوده، از رمضان حساب می شود، و نیز اگر به نیّت تکلیفی که در واقع بر ذمه دارد روزه بگیرد و بعد معلوم شود ماه رمضان بوده کافی است.

هرگاه روزی را که شک دارد آخر شعبان است یا اول ماه رمضان، به نیت روزۀ قضا یا روزۀ مستحبی و مانند آن روزه بگیرد و در اثناء روز معلوم شود که ماه رمضان است، باید بلافاصله نیّت روزۀ ماه رمضان نماید.

هرگاه در روزۀ ماه رمضان، یا روزۀ واجب معیّن دیگر از نیّت روزه برگردد یا در آن مردّد شود، یا قصد کند که روزه اش را باطل کند، یا مردد شود که باطل کند یا نه روزه اش باطل می شود اگرچه از قصد یا تردیدی که کرده توبه نماید و کاری هم که روزه را باطل می کند انجام ندهد.

در روزۀ مستحب و روزۀ واجبی که وقت آن معین نیست- مانند روزۀ قضا یا روزۀ کفاره- اگر قصد کند کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد یا در انجام دادن آن مردّد شود، چنانچه انجام ندهد، و در روزۀ واجب پیش از ظهر و در روزۀ مستحب پیش از غروب دوباره نیت کند، روزه اش صحیح است.

نه چیز روزه را باطل می کند هرچند بطلان در بعضی از آن ها مبنی بر احتیاط است چنانکه در ضمن مسائل آینده روشن می شود:

«اول» خوردن و آشامیدن

«دوم» جماع

«سوم» استمناء

«چهارم» دروغ بستن به خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین علیهم-السلام

«پنجم» رساندن غبار بر حلق

«ششم» فروبردن تمام سر در آب

«هفتم» باقی ماندن بر جنابت و حیض و نفاس تا اذان صبح

«هشتم» اماله کردن با مایعات

«نهم» قی کردن عمدی

و احکام این ها در مسائل آینده خواهد آمد.

اگر انسان- در حالی که می داند روزه است- از روی عمد چیزی بخورد یا بیاشامد روزه اش باطل می شود، چه خوردن و آشامیدن آن چیز معمول باشد مانند نان و آب، چه معمول نباشد مانند خاک و شیره درخت ، کم باشد یا زیاد، حتی اگر مسواک را از دهان بیرون آورد و دوباره داخل دهان کند و رطوبت آن را فرو ببرد روزه باطل می-شود، مگر آن که رطوبت مسواک کم باشد و در آب دهان از بین برود به طوری که رطوبت خارج به آن گفته نشود.

اگر هنگامی که مشغول غذا خوردن است بفهمد که صبح شده، باید آنچه را که در دهان است بیرون آورد، و اگر عمداً فرو ببرد روزه اش باطل می شود، و به تفصیلی که در مسأله (1667) خواهد آمد کفاره نیز بر او واجب می شود.

اگر روزه دار از روی سهو و فراموشی چیزی بخورد یا بیاشامد روزه اش باطل نمی شود.

احتیاط مستحب آن است که روزه دار از تزریق سرم ها و آمپول هائی که به جای غذا یا به جای دوا و غذا به کار می رود خودداری کند، ولی آمپول هائی که عضو را بی حس می کند و آمپول های داروئی اشکال ندارد هر چند تقویت کننده باشد.

اگر انسان- در حالی که می داند روزه است- غذائی را که لای دندان مانده عمداً فرو ببرد روزه اش باطل می شود.

کسی که می خواهد روزه بگیرد لازم نیست پیش از اذان مسواک یا خلال کند ولی اگر بداند غذائی که لای دندان مانده در روز فرو می رود و با این حال خلال نکند، چنانچه چیزی از آن فرو رود، یا طوری باشد که بنای او (بر ترک مبطلات روزه) را به هم بزند، روزه اش باطل است هرچند چیزی از لای دندان فرو نرود، و در این صورت باید روزۀ آن روز را تمام کند و بعد قضا نماید.

 فرو بردن آب دهان هرچند به واسطه خیال کردن ترشی و مانند آن در دهان جمع شده باشد، روزه را باطل نمی کند.

فرو بردن اخلاط سر و سینه تا به فضای دهان نرسیده اشکال ندارد، اما اگر داخل دهان شود، احتیاط آن است که آن را فرو نبرد.

اگر روزه دار به قدری تشنه شود که بر جان خود بترسد می تواند- بلکه باید- به اندازه ای که او را از ترس مرگ برهاند، آب بنوشد، و اگر ماه رمضان باشد در بقیه روز از انجام کاری که روزه را باطل می کند خودداری کند و قضای آن روز را هم به جا آورد.

بلکه اگر تشنگی برای او موجب مشقت زیاد باشد- نه در حد ترس از مرگ- باز هم می-تواند به مقدار برطرف شدن مشقت، آب بخورد ولی روزه اش باطل می شود و باید قضای آن را بجا آورد و در ماه رمضان باید در بقیه روزه امساک کند.

جویدن غذا برای بچه یا پرنده و چشیدن غذا و مانند آن که معمولاً به حلق نمی رسد اگر چیزی از آن فرو نرود روزه را باطل نمی کند و اگر بدون اراده به حلق برسد اشکال ندارد ولی اگر انسان از اول بداند که بی اختیار به حلق می رسد و چنین کاری بکند روزه اش باطل است اگر چه به حلق نرسد و باید روزه را تمام کند و بعداً قضا نماید و چنانچه در این صورت به حلق برسد کفاره هم دارد.

انسان نمی تواند به خاطر ضعف روزه را به گونه ای که می آید بخورد، ولی اگر ضعف او به قدری است که تحمل آن برایش مشقت زیاد دارد می تواند روزه را بخورد ولی بعداً باید قضا نماید.

جماع (نزدیکی با زن) روزۀ هر دو طرف را به گونه ای که می آید باطل می-کند اگر چه دخول فقط به مقدار ختنه گاه باشد و منی هم بیرون نیاید.

اگر دخول کمتر از ختنه گاه باشد و منی هم بیرون نیاید روزه باطل نمی-شود و همچنین است اگر شک کند که دخول به مقدار ختنه گاه شده یا نه.

اگر با توجه به این که جماع روزه را باطل می کند، عمداً قصد جماع کند روزه اش باطل می شود هرچند جماع انجام نگیرد، یا به اندازۀ ختنه گاه داخل نشود، یا شک در دخول این مقدار داشته باشد و منی هم بیرون نیاید، و در این صورت لازم است روزۀ آن روز را تمام کند و بعداً قضا نماید ولی کفاره واجب نیست.

اگر فراموش کند که روزه است و جماع کند، یا او را به جماع طوری مجبور نمایند که هیچ اراده و اختیاری در این عمل نداشته باشد روزه باطل نمی شود ولی چنانچه در بین جماع یادش بیاید، یا اجبار برطرف شود، باید از حال جماع خارج شود، و گرنه روزه او باطل است.

اگر روزه دار اسمتناء کند روزه اش باطل می شود (استمناء آن است که به طریقی غیر از نزدیکی، با خود یا دیگری کاری انجام دهد که منی از او بیرون آید،  هرچند به واسطه نگاه و تخیل شهوت انگیز و امثال آن باشد).

اگر بی اختیار- در حال خواب یا بیداری- منی از انسان بیرون آید روزه اش باطل نمی شود و همچنین است اگر با اطمینان به این که منی از  او بیرون نمی آید، کاری کند که اتفاقاً و بی اختیار منی بیرون آید.

هرگاه روزه دار بداند که اگر بخوابد محتلم می شود یعنی در خواب منی از او بیرون می آید جایز است بخوابد هرچند نخوابیدن او را به زحمت نیندازد و اگر خوابید و محتلم شد روزه اش باطل نمی شود.