شک در چیزی که محل آن گذشته

اگر در اثناء نماز شک کند که یکی از کارهای واجب آن را  انجام داده یا نه، مثلاً شک کند که حمد را خوانده یا نه، چناچه به کاری که بعد از آن است مشغول نشده ، باید آنچه را که در انجام آن شک کرده، به جا آورد، و اگر مشغول شده، مثلاً در حالی که مشغول خواندن سوره است، شک کند که حمد را خوانده یا نه، به شک خود اعتنا نکند.

اگر در حال خواندن آیه ای شک کند که آیۀ پیش را خوانده یا نه ، یا وقتی که آخر آیه را می خواند شک کند که اوّل آن را خوانده یا نه ، به شک خود اعتنا نکند.

اگر بعد از رکوع یا سجود شک کند که کارهای واجب آن مانند ذکر و آرام بودن بدن را انجام داده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند.

در حالی که به سجده می رود اگر شک کند که رکوع کرده یا نه، بنابر احتیاط واجب برگردد و بایستد و رکوع را به جا آورد ، و اگر شک کند که بعد از رکوع ایستاده یا نه ، باید برگردد و بایستد و بعد به سجده رود و نماز را تمام کند.

اگر در حال برخاستن شک کند که تشهّد را به جا آورده یا نه، برگردد و به قصد رجاء به جا آورد ، و اگر شک کند که سجده را به جا آورده یا نه ، باید برگردد و به جا آورد ، ولی در این صورت چنانچه پیش از برخاستن ، محلّ تشهّد بوده و بداند که تشهّد را انجام داده ، به شک در سجده اعتنا نکند.

کسی که نشسته یا خوابیده نماز می خواند، اگر موقعی که حمد یا تسبیحات می خواند ، شک کند که سجده یا تشهّد را به جا آورده یا نه، باید به شک خود اعتنا نکند، امّا اگر پیش از آن که مشغول حمد یا تسبیحات شود ، شک کند که سجده یا تشهّد را به جا  آورده یا نه ، باید به جا آورد

اگر شک کند که یکی از رکن های نماز را به جا آورده یا نه ، چنانچه مشغول کاری که بعد از آن است نشده ، باید آن را به جا آورد؛ مثلاً اگر پیش از خواندن تشهّد شک کند که دو سجده را به جا آورده یا نه ، باید به جا آورد ، و چنانچه بعد یادش بیاید که آن رکن را به جا آورده ، در صورتی که آن رکن ، رکوع یا دو سجده از یک رکعت باشد نمازش باطل است.

اگر شک کند عملی را که رکن نیست به جا آورده یا نه چنانچه مشغول کاری بعد از آن است نشده ، باید آن را به جا آورد؛ مثلاً اگر پیش از خواندن سوره شک کند که حمد را خوانده یا نه، باید حمد را بخواند و اگر بعد از انجام آن یادش بیاید که آن را به جا آورده بوده ، نمازش صحیح است.

اگر شک کند که رکنی را به جا آورده یا نه ، چنانچه مشغول  کاری که بعد از آن است شده ، مثلاً اگر مشغول تشهّد شده و شک کند که دو سجده را به جا آورده یا نه، باید به شک خود  اعتنا نکند ، و اگر یادش بیاید که آن رکن را به جا نیاورده ، در صورتی که مشغول رکن بعد نشده باید آن را به جا آورد، و اگر مشغول رکن بعد شده نمازش باطل است ؛ مثلاً اگر پیش از رکوع رکعت بعد یادش بیاید که دو سجده را به جا نیاورده ، باید به جا آورد ، و اگر در رکو ع یا بعد از آن یادش بیاید، نمازش باطل است.

اگر شک کند عملی را که رکن نیست به جا آورده یا نه ، چنانچه مشغول کاری که بعد از آن است شده ، باید به شک خود اعتنا نکند ؛ مثلاً موقعی که مشغول خواندن سوره است، اگر شک کند که حمد را خوانده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند ، و اگر بعد یادش بیاید که آن را به جا نیاورده ، در صورتی که مشغول رکن بعد نشده ، باید به جا آورد ، و اگر مشغول رکن بعد شده نمازش صحیح است ، بنابر این اگر مثلاً در قنوت یادش بیاید که حمد را نخوانده ، باید بخواند ، و اگر در رکوع یادش بیاید نباید برگردد و نمازش صحیح است.

اگر شک کند که سلام نماز را گفته یا نه ، چنانچه مشغول تعقیب نماز یا مشغول نماز دیگری شده ، یا به واسطه فاصلۀ زیاد یا انجام کاری که صورت نماز را بهم می زند از حال نمازگزار بیرون رفته، باید به شک خود اعتنا نکند ، و اگر پیش از اینها است باید سلام را بگوید ، و اگر شک کند که سلام نماز را درست گفته یا نه به شک خود اعتنا نکند اگر چه پیش از اینها باشد.