سجده های واجب قرآن

در هر یک از چهار سوره قران مجید یک آیۀ سجده هست 

(سوره های «و النجم»، آیۀ 62- «إقرأ»، آیۀ 19- «الم تنزیل»، آیۀ 15- «حم»، آیۀ 37 )، هرگاه انسان آیۀ سجده را بخواند یا گوش کند، بعد از تمام شدن آیه باید فوراً به سجده رود و اگر فراموش کرد هر زمان یادش آمد باید سجده کند، و اگر گوش ندهد ولی آیۀ سجده به گوشش بخورد سجده کردن واجب نیست اگرچه مستحب است.

اگر انسان در حالی که آیۀ سجده را گوش می دهد، خودش نیز بخواند، بنابر احتیاط واجب باید دو سجده به جا آورد. 

در غیر نماز اگر در حال سجده آیۀ سجده را بخواند یا به آن گوش فرا دهد باید سر از سجده بر دارد و دوباره سجده کند.

اگر آیۀ سجده را کسی بخواند و از بلندگو، یا به صورت مستقیم از صداوسیما و مانند آن پخش شود کسی که به آن گوش می دهد باید سجده کند، ولی اگر به این واسطه ها، یا بدون واسطه از نوار پخش شود، گوش دادن به آن سجده ندارد، و اگر بچه ای که قرآن را تشخیص نمی دهد، یا کسی که قصد قرآن خواندن ندارد، آیۀ سجده را بخواند، با گوش دادن به آن بنابر احتیاط سجده واجب می شود.

در سجدۀ واجب قرآن باید جای انسان غصبی نباشد و بنابر احتیاط جای پیشانی او از جای سر انگشت پاها و جای زانوهایش بیش از چهار انگشت بسته، بلندتر نباشد، ولی لازم نیست با وضو یا غسل، و رو به قبله باشد، و مانند نماز ساتر داشته باشد، و بدن و لباس او پاک باشد، و چیزهای دیگری هم که در لباس نمازگزار شرط می باشد در لباس او شرط نیست.

احتیاط واجب آن است که در سجدۀ واجب قرآن پیشانی را بر چیزی که سجدۀ نماز بر آن صحیح است بگذارد و اعضای دیگر سجده را نیز( که در مسئلۀ 1054 گفته شد) بر زمین بگذارد.

در سجدۀ قرآن کافی است پیشانی را به قصد سجده بر زمین بگذارد، هر چند ذکر نگوید و گفتن ذکر  مستحب است و بهتر است بگوید «لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقّاً حَقاً، لا اِلهَ اِلَّل اللهُ إیماناً وَ تَصدِیقاً، لا اِلهَ الَّا اللهُ  عُبُودیَّـةً وَ رِقّاً، سَجَدتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقَّاً، لا مُستَنکِفاً و لا مَستَکبِراً، بل أنا عَبدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خائِفٌ مُستَجِیرٌ»

در رکعت دوّم تمام نمازهای واجب و مستحب و رکعت سوم نماز مغرب و رکعت چهارم نماز ظهر و عصر و عشا، باید انسان بعد از سجده دوم بنشیند و در حال آرام بودن بدن تشهّد بخواند؛ یعنی بگوید: «أشهَدُ أن لا إلهَ اِلَّا اللهُ وَحدَهُ لا شَرِیکَ لهُ، وَ أشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عبدُهُ وَ رَسولُهُ، الَلِّهُمَّ صَلِّ علی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ». و در نماز وتر هم که یک رکعت است تشهّد لازم است.

کلمات تشهّد باید به عربی صحیح، و به ترتیب ذکر شده، و پشت سر هم باشد که میان کلمات بیش از حد معمول فاصله نیفتد.

اگر تشهد را فراموش کند و در رکعت بعدی پیش از رکوع یادش بیاید، باید بنشیند و تشهد را بخواند و دوباره بایستد و آنچه که باید در آن رکعت خوانده شود بخواند و بعد از تمام کردن نماز، بنابر احتیاط واجب برای ایستادن بی جا دو سجدۀ سهو به جا آورد.

و اگر در رکوع یا بعد از آن یادش بیاید، باید نماز را تمام کند و بعد از سلام بنابر احتیاط واجب تشهّد را قضا کند، و باید برای تشهّد فراموش شده دو سجدۀ سهو به جا آورد.

و چنانچه تشهّد را از رکعت آخر فراموش کند و بعد از سلام، قبل از کاری که نماز را باطل می کند یادش بیاید، احتیاط آن است که تشهد را بدون نیّت أدا و قضا به جا آ ورد و بعد از آن سلام را بگوید و نماز را تمام کند و برای هر کدام از تشهّد فراموش شده و زیادی سلام دو سجدۀ سهو به جا آ ورد.

مستحب است در حال تشهّد بر ران چپ بنشیند و روی پای راست را بر روی کف پای چپ بگذارد و پیش از تشهّد بگوید: «بِسمِ اللهِ وَ بِاللهِ وَ الحَمدُ لِلَّهِ وَ خَیرُ الأسماءِ لِلَّهِ» و در تشهّد اول بعد از صلوات، بگوید: «وَ تَقَبَّل شَفَاعَتَهُ فی اُمَّتِهِ وَ ارفَع دَرَجَتَهُ».

و سزاوار است در حال تشهّد دستها را بر ران بگذارد و انگشتها را به یکدیگر بچسباند و به دامان خود نگاه کند.

مستحب است بعد از تشهد  هنگام بلند شدن برای رکعت سوم بگوید: «بِحَولِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ اَقومُ وَ اَقعُدُ»