رکوع

در هر رکعت بعد از قرائت یک رکوع واجب است و برای انجام دادن رکوع بنا بر احتیاط واجب باید به اندازه ای خم شود که بتواند سر انگشتها -از جمله سر انگشت ابهام- را به زانو بگذارد، بلکه احتیاط مستحب آن است به قدری خم شود که کف دستها به زانو برسد.

اگر به اندازهٔ رکوع خم شود، ولی دستها را به زانو نگذارد اشکال ندارد، ولی احتیاط مستحب آن است که دستها را به زانو بگذارد.

هر گاه رکوع را به طور غیر معمول بجا آورد، مثلا به چپ یا راست خم شود، -اگرچه دستهای او به زانو برسد- صحیح نیست.

خم شدن باید به قصد رکوع باشد، بنا بر این اگر بدون این قصد، یا به قصد کار دیگر-مثلا برای کشتن جانوری-خم شود، نمی تواند آن را رکوع حساب کند، بلکه باید بایستد و به قصد رکوع خم شود و این عمل موجب زیاد شدن رکن و بطلان نماز نمی شود.

کسی که دست یا زانوی او با دیگران تفاوت دارد مثلا دستش خیلی بلند است که اگر کمی خم شود، به زانو می رسد یا زانویش خیلی پائین است که باید زیاد خم شود تا دستش به زانو برسد، اگر به اندازهٔ معمول خم شود نمازش صحیح است.

کسی که نشسته رکوع می کند،  به قدری خم شود که بگویند آن اندازه که نماز گزار در حال ایستادن  برای رکوع خم شود -و در مسأله ١٠٣١ گذشت- ، این شخص در حالت نشسته همان اندازه خم شده.

در رکوع، واجب است ذکر بگوید و بهتر است ذکر رکوع سه مرتبه ((سبحان الله)) یا یک مرتبه ((سبحان ربی العظیم و بحمده)) باشد و ظاهر این است که گفتن هر ذکری که به مقدار سه مرتبه ((سبحان الله)) باشد کفایت می کند،بلکه در تنگی وقت و در حال ناچاری یک ((سبحان الله))کافی است.

ذکر رکوع باید دنبال هم یعنی بدون فاصله زیاد بین کلمات و حروف باشد و به عربی صحیح گفته شود و بهتر است آن را سه یا پنج یا هفت مرتبه بلکه بیشتر بگویند.

در حال رکوع باید بدن آرام باشد، و در حالی که مشغول ذکر واجب است اگر با اختیار بدن خود را حرکت دهد که از حال آرام بودن خارج شود، نماز باطل است اگرچه بعد از آرام گرفتن بدن ذکر را دوباره بگوید و در ذکر مستحب هم در صورتی که آن را به قصد ذکر رکوع بگوید احتیاط آن است که بدن آرام باشد. 

اگر موقعی که ذکر واجب رکوع را می گوید، بی اختیار یا از روی سهو به قدری حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج شود، احتیاط آن است که بعد از آرام گرفتن بدن دوباره ذکر ر ا بگوید ولی حرکت مختصر که بدن را از حال آرام بودن خارج نکند، اشکال ندارد.

اگر  پیش از آن که به مقدار رکوع خم شود و بدن آرام گیرد، عمداً ذکر رکوع را بگوید، بنا بر احتیاط نمازش باطل است.

اگر پیش از تمام شدن ذکر واجب عمداً سر را از رکوع بردارد، نمازش باطل است، و اگر سهواً سر بر دارد، چنانچه پیش از خارج شدن از حدّ رکوع متوجه شود، باید در همان حال آرام گرفته و با آرامی بدن ذکر را بگوید، و اگر بعد از آن که از حد رکوع خارج شد متوجه گردد، نمازش صحیح است.

اگر می تواند تا حدّ رکوع خم شود اما بجهت بیماری یا علت دیگری نمی تواند به اندازهٔ ذکر واجب هر چند یک ((سبحان الله)) در حال رکوع اگرچه بدون آرامی بدن بماند، باید ذکر را در حال رکوع شروع کند و بقیه آن را در حال برخاستن، پیش از خارج شدن از حدّ واجب رکوع، تمام کند و اگر این مقدار هم ممکن نیست احتیاطاً ذکر را در حال رکوع شروع کند هر چند بقیه آن در حال برخاستن و خروج از حدّ رکوع تمام شود.

اگر به واسطه مرض و مانند آن نتواند در رکوع آرام بگیرد، نماز صحیح است، ولی باید ذکر رکوع را به نحوی که در مسأله قبل گذشت بگوید.

هرگاه نتواند به اندازه رکوع خم شود، باید به چیزی تکیه دهد و رکوع کند و اگر با تکیه دادن هم نتوانست به طورمعمول رکوع کند بنا بر احتیاط باید به هر اندازه میتواند خم  شود و اشاره به رکوع نیز بنماید (به این قصد که هر کدام در واقع وظیفه او باشد رکوع نماز محسوب شود) و اگر هیچ نتوانست خم شود احتیاط واجب آن است که برای رکوع با سر اشاره کند.

کسی که برای رکوع باید اشاره کند، با سر اشاره می کند، و اگر نتواند، چشمها را به نیت رکوع بر هم می گذارد و ذکر آن را می گوید و به نیت برخاستن از رکوع چشمها را باز می کند و اگر از این هم عاجز است، در قلب خود نیت رکوع نماید و بنابر احتیاط با دست برای رکوع اشاره کند و ذکر بگوید.

کسی که می تواند ایستاده نماز بخواند ولی در این صورت  هیچ نمی تواند برای رکوع خم شوداما در حال نشسته میتواند ، باید ایستاده نماز بخواند و برای رکوع با سر اشاره کند و  احتیاط مستحب آن است که نماز دیگری هم بخواند و موقع رکوع آن بنشیند و نشسته رکوع کند.

اگر بعد از رسیدن به حد رکوع و آرام گرفتن بدن-بلکه بنابر احتیاط حتی بدون آرام گرفتن بدن- سر بردارد و دو مرتبه به قصد رکوع و به اندازۀ رکوع خم شود، نمازش باطل است .

بعد از تمام شدن ذکر رکوع، باید راست بایستد و بعد از آن که بدن آرام گرفت به سجده رود، اگر عمدا پیش از ایستادن، یا پیش از آرام گرفتن بدن به سجده رود نمازش باطل است .

اگر بعد از آن که پیشانی به زمین رسد، یادش بیاید که رکو ع نکرده باید برگردد و رکوع را بعد از ایستادن به جا آورد و احتیاط مستحب آن است که بعد از تمام شدن نماز، دو سجده سهو برای زیادی سجده به جا آورد و بهتر است نماز را هم دوباره بخواند. ولی اگر در سجده دوم یادش بیاید نمازش باطل است.

مستحب است پیش از رفتن به رکوع در حالی که راست ایستاده، ((الله اکبر))بگوید و در حال رکوع زانوها را عقب دهد و پشت را صاف نگه دارد و گردن را بکشد و مساوی پشت نگه دارد و میان دو قدم را نگاه کند و پیش از ذکر یا بعد از آن صلوات بگوید و بعد از آن که از رکوع برخواست و راست ایستاد، در حال آرامی بدن بگوید ((سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِدَهُ)) .

مستحب است در رکوع زنها دست را از زانو بالاتر بگذارند و زیادتر خم نشوند.