قیام (ایستادن)

قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام، و قیام متصل به رکوع، -یعنی حالت ایستادن پیش از رکوع که از آن حالت، به رکوع خم شود-رکن است (به این معنا: کسی که قادر به قیام است اگر تکبیرة الاحرام را عمداً یا از روی اشتباه در غیر حال قیام بگوید، و همچنین اگر پیش از رکوع ایستاده نباشد و عمداً یا از روی اشتباه، از غیر حال قیام به رکوع رود نمازش باطل است)، ولی قیام در موقع خواندن حمد و سوره و قیام بعد از رکوع، رکن نیست -اگرچه واجب است- و اگر کسی آن را از روی فراموشی ترک کند نمازش صحیح است.

لازم است پیش از گفتن تکبیرة الاحرام و بعد از آن، لحظه ای بایستد تا یقین کند که تکبیرة الاحرام را در حال ایستادن گفته است.

اگر رکوع را فراموش کند و بعد از حمد و سوره بنشیند ویادش بیاید که رکوع نکرده، باید بایستد و از حال قیام به رکوع رود، و اگر بدون این که بایستد به حال خمیدگی به رکوع برگردد چون قیام متصل به رکوع انجام نشده ،نماز او باطل است.

موقعی که برای تکبیرة الاحرام یا قرائت ایستاده است باید راه نرود و به طرفی خم نشود و بنابر احتیاط واجب بدن را حرکت ندهد و در حال اختیار به جائی تکیه نکند، ولی اگر از روی ناچاری باشد اشکال ندارد.

اگر موقعی که ایستاده از روی فراموشی بدن را حرکت دهد، یا قدری راه برود یا به جائی تکیه کند اشکال ندارد.

احتیاط واجب آن است که در موقع ایستادن، هر دو پا روی زمین باشد، ولی لازم نیست سنگینی بدن روی هر دو پا باشد و اگر روی یک پا هم باشد اشکال ندارد.

کسی که عذر ندارد و می تواند درست بایستد اگر پاها را بیش از اندازه گشاد بگذارد که به آن ایستادن نگویند نمازش باطل است.

موقعی که انسان در نماز به خواندن ذکرهای واجب یا -بنابر احتیاط-به خواندن ذکرهای مستحب مشغول است، باید بدنش آرام باشد، و در موقعی که می خواهد کمی جلو یا عقب رود، یا کمی بدن را به طرف راست یا چپ حرکت دهد، باید چیزی نگوید.

اگر در حال حرکت بدن ذکر مستحبی بگوید، مثلا موقع رفتن رکوع یا رفتن به سجده تکبیر بگوید، چنانچه آن را به قصد ذکری که در نماز دستور داده اند نگوید بلکه بخواهد ذکری گفته باشد،آن ذکر و نماز صحیح است، و ((بحول الله وقوته اقوم واقعد)) را باید در حال برخواستن بگوید.

حرکت دادن دست و انگشتان در موقع خواندن حمد و سوره و تسبیحات اربعه اشکال ندارد اگرچه بهتر است آنها را هم حرکت ندهد.

اگر موقع خواندن حمد و سوره یا خواندن تسبیحات اربعه بی اختیار به قدری حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج شود، بنا بر احتیاط مستحب بعد از آرام گرفتن بدن، آنچه را که در حال حرکت خوانده دوباره بخواند.

اگر در بین نماز از ایستادن عاجز شود باید بنشیند و نشسته نماز بخواند و اگر از نشستن هم عاجز شود، باید بخوابد و خوابیده نماز بخواند ولی در هر حال تا بدنش آرام نگرفته چیزی از ذکرهای واجب بلکه -بنابر احتیاط-چیزی از ذکرهای مستحب را نگوید.

تا انسان می تواند ایستاده نماز بخواند نباید نشسته بخواند مثلا کسی که موقع ایستادن بدنش حرکت می کند، یا مجبور است به چیزی تکیه بدهد، یا بدنش را کج کند، یا پاها را بیشتر از معمول گشاد بگذارد، چنانچه این صورتها بگونه ای باشد که ایستادن صدق کند، باید به هر طور که می تواند ایستاده نماز بخواند، ولی اگر به هیچ قسم نتواند بایستد، باید بنشیند و نشسته نماز بخواند.

تا انسان می تواند بنشیند نباید خوابیده نماز بخواند و اگر نتوانست راست بنشیند باید هر طوری که می تواند بنشیند و نماز بخواند، و اگر به هیچ قسم نمی تواند بنشیند به تفصیلی که در احکام قبله در مسأله (٧٨٧) گفته شد نماز  بخواند.

کسی که نشسته نماز می خواند، اگر بعد از قرائت بتواند بایستد و از حال ایستاده به رکوع رود، باید بایستد و رکوع را بجا آورد ، ولی اگر نتواند بایستد، باید رکوع را هم نشسته بجا آورد.

کسی که خوابیده نماز می خواند، اگر در بین نماز بتواند بنشیند باید مقداری را که می تواند نشسته بخواند، و نیز اگر می تواند بایستد، باید مقداری را که می تواند، ایستاده بخواند، ولی تا بدنش آرام نگرفته باشد -همچنانکه در مسأله (٩٧٨) گذشت-چیزی نخواند.

کسی که نشسته نماز می خواند، اگر در بین نماز بتواند بایستد باید مقداری را که می تواند، ایستاده بخواند ولی تا بدنش آرام نگرفته -همچنانکه در مسأله پیش گفته شد- چیزی نخواند. 

کسی که می تواند بایستد اگر ایستادن برای او ضرر دارد یا می ترسد که به واسطهٔ ایستادن، مریض شود یا ضرری به او برسد می تواند نشسته نماز بخواند و اگر نشستن هم برایش ضرر دارد یا می ترسد ضرر داشته باشد، می تواند خوابیده نماز بخواند.

اگر انسان امید دارد که تا آخر وقت بتواند ایستاده نماز بخواند، بهتر است نماز را تأخیر بیندازد پس اگر قدرت بر ایستادن پیدا نکرد، در آخر وقت مطابق وظیفه اش (نشسته یا خوابیده) نماز را بجا آورد، و در صورتی که قبل از آخر وقت نماز را خواند و سپس قدرت بر ایستادن پیدا کرد، بنابر احتیاط نماز را دوباره ایستاده بجا آورد.

شایسته است نماز گزار در حال ایستادن بدن را راست نگهدارد و باخضوع و خشوع باشد و مستحب است شانه ها را پائین بیندازد، و دستها را روی رانها بگذارد، و انگشتها را بهم بچسپاند، و جای سجده را نگاه کند، و اگر مرد است پاها را تا یک وجب فاصله دهد، و اگر زن است پاها را بهم بچسپاند.