احكام وضوي جبيره

مراد از جبیره چیزی است که با آن زخم و شکسته را می بندند، یا دوائی است که روی زخم و مانند آن می گذارند. اگر در یکی از جاهای وضو، زخم یا دُمل یا شکستگی باشد چنانچه روی آن باز است و آب برای آن ضرر ندارد، باید به طور معمول وضو گرفت.

اگر زخم یا دُمل یا شکستگی در صورت و دست ها است، و روی آن باز است و شستن آن هر چند با کمترین مقدار آب (مثلاً زدن دست به آب و جریان دادن آب بر آن با کشیدن دست)، ضرر دارد، در این صورت باید اول اطراف زخم و مانند آن را به طوری که در وضو گفته شد، از بالا به پائین بشوید، و احتیاط مستحب آن است چنانکه کشیدن دست تر بر آن ضرر ندارد، دست تر بر آن بکشد و بعد پارچه پاکی روی آن انداخته، دست تر را روی پارچه نیز بکشد، و در مورد شکستگی احتیاط واجب آن است که تیمّم نیز بنماید.

اگر زخم یا دمل یا شکستگی، در جلوی سر یا روی پاها است و روی آن باز است، چنانچه در محلّ مسح، به مقدار واجب آن (بر اساس مسأله های 256 و258 و259 ...)، جای سالم پیدا شود، باید آن جا را مسح کند و اگر زخم مثلاً تمام محل مسح را گرفته و مسح روی آن ممکن نیست، یا ضرر دارد، لازم است تیمّم نماید و بنابر احتیاط واجب وضو نیز به این ترتیب بگیرد که پارچه پاکی روی آن انداخته روی پارچه را با تری آب وضو که در دست مانده، مسح کند.

اگر روی زخم یا دُمل یا شکستگی بسته باشد، چنانچه در باز کردن آن مشقت زیادی نیست و آب هم برای آن ضرر ندارد، یا شستن معمولی ضرر دارد، ولی با کمترین مقدار آب به صورتی که در مسأله 331 گذشت، ضرر ندارد، باید باز کند و آن طور که ضرر ندارد وضو بگیرد چه زخم و مانند آن در صورت و دست ها باشد، یا جلوی سر و پاها.

اگر زخم یا دمل یا شکستگی که بسته است، در صورت یا دست ها باشد، چنانچه باز کردن و شستن آن هر چند با کمترین مقدار آب به صورتی که در مسأله 331 گذشت ضرر دارد، باید اطراف آن را که باز است و شستنش بدون ضرر ممکن است، از بالا به پائین شسته و روی جبیره را بنابر احتیاط واجب، مسح نماید، و اگر در محل مسح باشد، چنانچه جای سالم به مقدار واجب مسح آن طوری که در مسأله 332، اشاره شد، پیدا شود باید آنجا را مسح کرد، و اگر جبیره تمام محل مسح را گرفته و باز کردن آن و مسح کردن روی زخم ممکن نیست یا ضرر دارد، بنابر احتیاط روی جبیره را مسح کند و تیمم نیز بنماید.

اگر نمی شود جبیره را باز کرد ولی رساندن آب به زخم و مانند آن بدون مشقّت ممکن است و ضرر هم ندارد، چنانچه زخم و چیزی که روی آن گذاشته شده (یعنی جبیره) پاک است، باید آب را به روی زخم از بالا به پائین طوری برساند که شسته شود.
و اگر زخم یا چیزی که روی آن گذاشته شده نجس است، چنانچه آب کشیدن آن و رساندن آب روی زخم ممکن است، باید آن را آب بکشد و موقع وضو آب را به زخم به طوری که گفته شد، برساند.
و در این فرض که آب برای زخم ضرر ندارد، اگر رساندن آب به روی زخم ممکن نیست یا زخم نجس است و نمی شود آن را آب کشید، باید تیمّم بنماید.

اگر جبیره تمام صورت یا تمام یکی از دست ها یا تمام هر دو دست را گرفته باشد، بنابر احتیاط باید وضوی جبیره ای بگیرد و تیمّم هم بنماید و اگر تمام اعضای وضو را گرفته باشد بعید نیست که وظیفه تیمّم باشد، ولی احتیاط این است که وضوی جبیره ای نیز ترک نشود.

اگر جبیره غصبی یا ظاهر آن نجس باشد، مسح بر آن درست نیست، ولی لازم نیست از جنس چیزهائی باشد که نماز در آنها جایز است، بلکه اگر از حریر یا از اجزاء حیوانی باشد که خوردن گوشت آن جایز نیست، مسح کردن بر آن نیز اشکال ندارد.

کسی که در کف دست و انگشت ها جبیره دارد، و در موقع وضو دست تر روی آن کشیده است، سر و پا را با همان رطوبت مسح کند.

اگر جبیره تمام پهنای روی پا را گرفته، ولی مقداری از طرف انگشتان و مقداری از طرف بالای پا باز است، باید جاهائی که باز است روی پا را و جائی که جبیره است روی جبیره را مسح کند.

اگر در صورت یا دست ها چند جبیره باشد، باید بین آنها را بشوید، و اگر جبیره ها در سر یا روی پاها باشد، باید بین آنها را مسح کند و در جاهائی که جبیره است، باید به دستور جبیره عمل نماید.

اگر جبیره بیشتر از معمول اطراف زخم و مانند آن را گرفته و برداشتن آن یا برداشتن مقدار اضافی آن بدون مشقّت ممکن نیست، چنانچه در جاهای تیمم جبیره نیست، تیمّم کند، وگرنه بنابر احتیاط باید بین وضو و تیمم جمع نماید،
و اگر برداشتن بدون مشقت ممکن است، ولی رساندن آب به زیر مقدار اضافی جبیره، برای زخم ضرر دارد، با همان جبیره وضو بگیرد و بنابر احتیاط واجب تیمم نیز بنماید، و در این فرض اگر رساندن آب، برای زخم ضرر ندارد، جبیره را بردارد، پس اگر همه جبیره را برداشت، چنانچه زخم در صورت و دست ها است، اطراف آن را بشوید و اگر در سر یا روی پاها است، اطراف آن را مسح کند و برای جای زخم به دستور جبیره عمل نماید،
و اگر مقدار اضافی جبیره را برداشت، زیر آن مقدار را بشوید یا اگر در جای مسح است مسح کند، و نسبت به باقی جبیره، به دستور جبیره عمل نماید.

اگر در جای وضو، زخم یا دُمل یا شکستگی نیست، ولی به جهت دیگری آب برای آن ضرر دارد، باید تیمم کند.

اگر جائی از اعضای وضو را رگ زده است و به جهتی نمی تواند آن را آب بکشد؛ مثلاً خونش بند نمی آید، لازم است تیمّم کند، ولی اگر آب برای آن ضرر دارد، باید به دستور جبیره عمل نماید.

اگر در جای وضو یا غسل، چیزی چسبیده که مانع از رسیدن آب است و برداشتن آن ممکن نیست، یا به قدری مشقت دارد که نمی شود تحمّل کرد، چنانچه به یکی از اعضای تیمّم، مانع نچسبیده، وظیفه اش تیمّم است، وگرنه باید جمع کند بین وضو و تیمم، ولی اگر آن چیزی که چسبیده، دوا باشد حکم جبیره را دارد و تیمّم لازم نیست.

غسل جبیره ای مثل وضوی جبیره ای است، ولی بنابر احتیاط واجب باید آن را ترتیبی به جا آورد، و اظهر این است که اگر روی زخم یا دمل یا شکستگی بسته است باید غسل کند و روی جبیره را احتیاطاً مسح نماید، و اگر روی آنها باز است در زخم و دمل، مکلّف مخیر است بین غسل و تیمم و در صورتی که غسل را اختیار کرد، احتیاط مستحب آن است که پارچه پاکی روی آنها گذاشته روی پارچه را مسح کند. و در شکستگی که رویش باز است، یا رویش بسته است، ولی مسح روی جبیره ممکن نیست، لازم است تیمّم نماید.

کسی که وظیفۀ او تیمم است، اگر در بعضی از جاهای تیمّم او زخم یا دُمل یا شکستگی باشد، باید به دستور وضوی جبیره ای، تیمّم جبیره ای نماید.

کسی که باید با وضو یا غسل جبیره ای نماز بخواند، چنانچه می داند که تا آخر وقت عذر او برطرف نمی شود، یا از برطرف شدن عذرش تا آخر وقت مأیوس است، می تواند در اول وقت نماز بخواند، ولی اگر امید دارد که تا آخر وقت عذر او برطرف شود، اگر چه می تواند اول وقت نماز بخواند، ولی بهتر است صبر کند و چنانچه عذر او برطرف نشد در آخر وقت، نماز را با وضو یا غسل جبیره ای به جا آورد. و در صورتی که اول وقت نماز را خواند و تا آخر وقت عذرش برطرف شد، بنابر احتیاط وضو گرفته یا غسل کرده نماز را دوباره بخواند.

اگر انسان برای مرضی که در چشم او است موی چشم خود را بچسباند، باید تیمّم نماید.

کسی که نمی داند وظیفه اش تیمّم است یا وضوی جبیره ای بنابر احتیاط واجب باید هر دو را به جا آورد و بعد از برطرف شدن عذرش کارهائی را که شرطش وضو است، نمی تواند انجام دهد مگر این که دوباره وضو بگیرد.

نمازهائی که انسان با وضوی جبیره ای خوانده- چنانچه در حال خواندن آنها می  دانسته عذرش تا آخر وقت برطرف نمی شود، یا از برطرف شدن آن مأیوس بوده است-، صحیح است، ولی بعد از برطرف شدن عذرش برای نمازهای بعدی بنابر احتیاط واجب باید وضو بگیرد اگر چه وضوی جبیره ای هنوز باطل نشده باشد.